مهاجرت‌های بی‌رویه‌ای سبب شده است ‌ شهرها دیگر معنای‌ واقعی‌ خود را ازدست‌داده‌ و معضل‌ حاشیه‌نشینی‌ یا اسکان‌ غیررسمی‌ در آنها پدید آمده و حیاتشان را با مخاطرات جدی روبرو سازد، حاشیه‌نشینی معضلی است که روزبه‌روز بر مشکلاتی که در بدنه شهرها ایجاد می‌نماید، افزوده می‌شود.

مریم نقی پور – مقدمه: جامعه بشری از گذشته‌های‌ دور پیوسته به‌ دنبال‌ یافتن‌ سرپناهی‌ برای‌ خود و خانواده‌اش‌ بوده‌ و امروزه‌ پس‌ از گذشت‌ هزاران سال، ‌اسکان‌ انسان از شکل‌ و شمایل‌ زندگی‌ روستایی‌ خارج‌شده‌ و عده‌ زیادی‌ برای‌ زندگی‌ و کار به‌ شهرهای‌ بزرگ‌ مهاجرت‌ کرده‌اند. مهاجرت‌های بی‌رویه‌ای که سبب شده است ‌ شهرها دیگر معنای‌ واقعی‌ خود را ازدست‌داده‌ و معضل‌ حاشیه‌نشینی‌ یا اسکان‌ غیررسمی‌ در آنها پدید آمده و حیاتشان را با مخاطرات جدی روبرو سازد، حاشیه‌نشینی معضلی است که روزبه‌روز بر مشکلاتی که در بدنه شهرها ایجاد می‌نماید، افزوده می‌شود.

براساس آمارهای رسمی، حدود ۲۷۰۰ محله حاشیه‌نشین با ۱۹ میلیون نفر جمیعت در کشور وجود دارد که استان آذربایجان‌غربی با ۷۲ محله به مساحت ۲۵۰۰ هکتار و ارومیه با ۴۰ محله چون اسلام‌آباد، علی‌آباد، حسین‌آباد، حاجی پیرلو، علی‌آباد، وکیل‌آباد، الواج و دیگاله به مساحت ۸۰۰ هکتار، با معضل حاشیه‌نشینی دسته و پنجه نرم می‌کنند. هرچند بررسی‌های اجمالی نشان می‌دهد وجود مناطق حاشیه‌نشین و سکونتگاه‌های غیرمجاز بیش از این آمار و ارقام باشد، اما آنچه قابل‌تأمل است رشد روزافزون مهاجرت روستائیان به شهرها و روند سریع حاشیه‌نشینی است و این چالش اسکان‌ غیررسمی‌ یا حاشیه‌نشینی‌، حقیقتی‌ انکارناپذیر است‌ که‌ توجه‌ بسیاری‌ از برنامه‌ریزان‌ شهری‌ و پژوهشگران‌ را به‌ خود معطوف‌ ساخته‌ است‌. طبق گفته نائب رئیس شورای اسلامی شهر ارومیه، ۲۷۰۰ محله حاشیه‌نشین با ۱۹ میلیون نفر جمیعت در کشور، ۷۲ محله به مساحت ۲۵۰۰ هکتار در آذربایجان‌غربی و ۴۰ محله به مساحت ۸۰۰ هکتار در ارومیه با معضل حاشیه‌نشینی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

«عادل فتاحی» با اشاره به میزان جمیعت ساکن در مناطق حاشیه‌نشین ارومیه، گفت: آمار دقیقی از جمیعت ساکن در مناطق حاشیه‌نشین در دست نیست اما برابر گزارش‌های موجود، ۲۲ درصد جمیعت ارومیه یعنی نزدیک ۱۷۵ هزار نفر در مناطق حاشیه‌نشین، ساکن هستند.

وی با بیان اینکه زندگی شهرنشینی به‌سرعت در حال گسترش است، بیان کرد: شهرنشینی با روند سریع و شتابان همراه بوده و این رشد شتابان مسائل و معضلات زیاد را برای شهرهای بزرگ من‌جمله ارومیه به دنبال داشته است.

فتاحی در پاسخ به این پرسش که حاشیه‌نشینی را در ارومیه چگونه ارزیابی می‌کنید، اظهار کرد: وضعیت حاشیه‌نشینی در ارومیه در قیاس با میانگین کشوری البته مطلوب است.

وی ابراز کرد: رشد معضل کم‌آبی، عدم توجیه اقتصادی کشاورزی، گرانی مسکن در مرکز شهرها و ورود به حاشیه شهرها به‌اجبار، رویکرد قشر آسیب‌پذیر را به مهاجرت و سکونت در حاشیه شهر سوق داده است.

رئیس کمیسیون عمران، برنامه‌ریزی و حمل‌ونقل شهری شورای اسلامی شهر ارومیه به معضل بیکاری، درآمد پایین، پایین بودن اجاره‌بهای مسکن و مهاجرت گسترده از محیط‌های شهری کوچک و روستاها را در تشدید حاشیه‌نشینی اشاره کرد و گفت: جاذبه‌های اقتصادی شهر ارومیه، دافعه‌های اقتصادی شهرهای کوچک و هم‌جوار و روستاهای اطراف و دافعه‌های اجتماعی و فرهنگی در محل سکونت قبلی، از موارد مهم در علل تشدید حاشیه‌نشینی است.

وی با اشاره به خدمات مدیریت شهری به مناطق حاشیه‌نشین، بیان کرد: مدیریت شهری برابر مصوبات شورای اسلامی شهر و با مشارکت شرکت‌های خدمات رسان و جمع‌آوری انشعابات غیرمجاز و واگذاری انشعاب آب، برق، گاز، تلفن و فاضلاب مدرن شهری، اجرای عملیات جدول و زیرسازی، توسعه سرانه فضای سبز و احداث پارک محله‌ای، احداث فرهنگسرا و سالن ورزشی و خانه بهداشت و جمع‌آوری آب‌های سطحی و برخی اقدامات دیگر را انجام داده است.

وی اجرای خدمات رایگان بدون دریافت هزینه‌ها، تخفیف ۵۰ درصدی عوارض شهری و بیمه حدود ۵۰ هزار واحدهای مسکونی، ایجاد راه‌های دسترسی جهت خدمات‌رسانی مطلوب به شهروندان حاشیه‌نشین از سایر خدمات مدیریت شهری برشمرد.

فتاحی با اشاره به عواقب حاشیه‌نشینی، بیان کرد: بروز انواع ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی، بیکاری، رشد مشاغل کاذب، وجود ساخت‌وسازهای غیرمجاز، افزایش جرم و جنایات، آلودگی‌های زیست‌محیطی و بروز مشکلات خاص حوزه سلامت، تنها برخی از عواقب حاشیه‌نشینی است.

وی ارائه خدمات مطلوب و ارائه زیرساخت‌های زندگی در روستاها، جلوگیری از مهاجرت روستاییان، ایجاد اشتغال برای جوانان و بانوان، اجرای کمربند سبز با جلوگیری توسعه آتی شهر، جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز و به‌ویژه جلوگیری از تفکیک‌های غیرمجاز، صیانت از اراضی کشاورزی و باغات زنده، اجرایی کردن قانون منع فروش اراضی و اتخاذ راهکار اصلی برای مشکل حاشیه‌نشینی با بازنگری در نظام برنامه‌ریزی و شکل‌گیری مدیریت شهری از راه‌های مقابله با حاشیه‌نشینی برشمرد.

نائب رئیس شورای اسلامی شهر ارومیه افزود: تجربه بسیاری از کشورهای نشان می‌دهد که ساخت مسکن‌های اجتماعی که از سوی دولت برای اقشار کم‌درآمد ایجاد می‌شود یک راهکار مناسب برای حل مشکل و نحوه شکل‌گیری چنین مناطق برای مقابله با حاشیه‌نشینی است.

 

ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی و حاشیه‌نشینی یک ضرورت انکارناپذیر

یک کارشناس برنامه‌ریزی شهری با اشاره به معضل حاشیه‌نشینی، اظهار کرد: مهاجرت روستاییان، خشک‌سالی، نبود اشتغال پایدار و توسعه نیافتن بخش صنعت و اکتفا به کشاورزی، از دلایل افزایش حاشیه‌نشینی در شهرهای آذربایجان‌غربی است.

«امیر لفظی» مهاجرت روستاییان را از دلایل عمده حاشیه‌نشینی دانست و گفت: پایین بودن قیمت محصولات کشاورزی و عدم توسعه مشاغل غیر کشاورزی چون صنایع‌دستی و گردشگری، هر روز به معضلی به نام حاشیه‌نشینی دامن می‌زند.

به گفته وی برای مقابله با حاشیه‌نشینی باید روستاها را ازنظر اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی توسعه داد و بسترهای لازم برای گردشگری، رونق صنایع‌دستی و توسعه مشاغل غیر کشاورزی را مهیا کرد.

این کارشناس در پاسخ به این پرسش که آیا حاشیه‌نشینان باید خدمات دریافت کنند، بیان کرد: دراین‌باره دو عقیده وجود دارد یکی این‌که در صورت ارائه خدمات، انگیزه و رغبت بر حاشیه‌نشینی افزایش می‌یابد و عده دیگر نیز بر ارائه خدمات تأکیددارند.

به گفته وی ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی و حاشیه‌نشینی یک ضرورت انکارناپذیر است و عدم ساماندهی این مناطق می‌تواند تبعات و آسیب‌های مختلف اجتماعی و سیاسی را به دنبال داشته باشد.

لفظی خاطرنشان کرد: به‌هرروی، گسترش روزافزون شهرنشینی در کنار عدم توجه به توسعه زیرساخت‌ها در شهرهای کوچک و روستاها از عوامل مهم رشد حاشیه‌نشینی شده هرچند این مشکل مختص کشور ما نیست و امروز بیشتر کشورها با این معضل دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

 

منبع : دو هفته نامه جاده تجارت

ایمیل مستقیم: info@exireno.ir

دیدگاه شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. موارد الزامی نشانه‌دار هستند.*

*


پربیننده‌ترین‌ها
پربحث‌ترین‌ها