جعفر احمدی – هر انسانی در طول زندگی روزمره خود به تهیه اطلاعات گوناگون احتیاج دارد چون دسترسی به اطلاعات روزآمد می‌تواند در لحظه‌لحظه زندگی انسان‌ها اثرگذار باشد. در این میان نابینایان نیز به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر از جامعه، همانند دیگر افراد جامعه دارای نیازهای اطلاعاتی‌اند که با توجه به محدودیت‌های قوه بینایی آنها و دریافت محدودتر اطلاعات از اطراف پیرامونشان، مشکلات بیشتری در مسیر کسب اطلاعات موردنیاز خود، پیش رو دارند. از طرفی اساس توسعه این است که جامعه پذیرای اندیشه برابر شود، لذا حق دستیابی به اطلاعات و آگاهی‌ها، حق غیرقابل‌اجتناب است که به همه انسان‌ها تعلق دارد و جامعه باید برای کسانی که به دلایل طبیعی و یا در شرایط خاص، قادر نیستند همانند افراد سالم به تأمین نیازهای اطلاعاتی خود بپردازند، راه‌ها را هموار و امکانات لازم را فراهم نمایند.
در پنجمین جلسه عمومی اتحادیه جهانی نابینایان اعلام شدکه: «۸۰ درصد نابینایان در کشورهای درحال‌توسعه زندگی می‌کنند که اکثریت آنها بی‌سواد هستند و به کتابخانه دسترسی ندارند. آنها در شرایط اجتماعی و فقر بیشتری نسبت به عامه مردم به‌سر می‌برند. آنها فقیرترین فقرا هستند. ۹۵ درصد کودکان نابینا در بسیاری از مناطق جهان در مدرسه حاضر نمی‌شوند و طرز خواندن الفبای« بریل» را نمی‌دانند. در جهانی که اطلاعات هر دو یا سه سال دو برابر می‌شود، کمتر از سه تا پنج درصد از مواد منتشرشده قابل‌دسترسی است. از دانش‌آموزان نابینا خواسته می‌شود که به کمتر از ۵ درصد از مطالبی که دانش‌آموزان با چشمان سالم برای آنها آماده کرده‌اند دسترسی داشته باشند؛ و در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه هیچ منبع اطلاعاتی قابل‌دسترسی در کتابخانه وجود ندارد.»
لذا افزایش تعداد افراد نابینا و کم‌بینا در جامعه و رشد و تنوع نیازهای اطلاعاتی آنها مستلزم توجه به نیازهای اطلاعاتی این قشر از افراد جامعه است. این توجه از طریق ایجاد خدمات متنوع با استفاده از فن‌آوری‌های نوین اطلاعاتی امکان‌پذیر است. کتابخانه‌ها یکی از اصلی‌ترین مراکزی است که می‌تواند پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی نابینایان باشد. لازم است کتابخانه‌ها علاوه بر تهیه منابع و تجهیزات موردنیاز نابینایان و کم‌بینایان، باید در رأس تمامی موارد، تناسب منابع و تجهیزات را با نیازهای مراجعه‌کنندگان در نظر بگیرند و منابع موردنیاز و علاقه آنها را تهیه کنند. یک نابینا علاوه بر مجموعه کتب بریل و چاپ درشت باید به منابع گویا و الکترونیکی نیز دسترسی داشته باشد. هرچند که قبلاً نابینایان و کم‌بینایان از منابع گویا و بریل استفاده می‌کرده‌اند اما امروزه با گسترش و افزایش حجم روزافزون اطلاعات و با پیشرفت فن‌آوری‌ها، امکان ارائه خدمات بیشتری فراهم‌شده است.
لازم است کتابخانه‌ها در مجموعه‌سازی توجه بیشتری به نیازهای اطلاعاتی نابینایان و کم‌بینایان کنند و برای رفع آن برنامه‌ریزی نمایند. کتابخانه‌ها می‌توانند طیف گسترده‌ای از منابع و خدمات کتابخانه‌ای را به کاربران نابینا و کم‌بینای خود عرضه کنند، این موضوع می‌تواند توسط نهاد کتابخانه‌های عمومی به‌عنوان متولی کتابخانه‌های عمومی با همکاری کتابخانه ملی بنیان نهاده شود و کتابخانه‌های عمومی به این امکانات تجهیز شوند.
علاوه براین، چند راهکار دیگر هم در خصوص رفع نیازهای اطلاعاتی نابینایان می‌تواند حائز اهمیت باشد. تولید انواع نرم‌افزارها می‌تواند کمک فراوانی به دسترسی جامعه نابینایان و کم‌بینایان به منابع اطلاعاتی نماید. نرم‌افزارهایی که بتواند منابع اطلاعاتی را به سهولت در اختیار آنها بگذارد و یا دسترسی به منابع را برای آنها تسهیل نماید. آموزش کاربران نابینا در استفاده از تکنولوژی‌های جدید جهت دسترسی به منابع اطلاعاتی نیز بسیار حائز اهمیت است. اگر کتابخانه‌ها بتوانند کتابداران را ملزم به آموزش این قشر از کاربران کنند تا حدودی می‌توانند نیاز اطلاعاتی خود را رفع و برطرف کنند. البته به انجام رساندن سریع نیازهای نابینایان در گرو پیگیری آن است که با راه‌اندازی تشکل سازمان‌یافته می‌توان امور مربوطه را پیگیری و به انجام رساند. علاوه براین ایجاد تشکل‌های فعال در زمینه مسائل و مشکلات افراد نابینا این امکان را بیشتر فراهم می‌کند.

ایمیل مستقیم: info@exireno.ir

دیدگاه شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. موارد الزامی نشانه‌دار هستند.*

*


پربیننده‌ترین‌ها
پربحث‌ترین‌ها