پوشاک ساکنان آذربایجان غربی در آیینه تاریخ - پایگاه تحلیلی خبری اکسیرنو
در حال حاضر برخی از اجزای این لباس ها از بین رفته و بیشتر زنان به ویژه در محیط های شهری از مانتو شلوار استفاده می کنند اما حفظ پيراهن هاي سنتي زنان به شكل بلند هنوز در روستاها كاربرد دارد.

به گزارش همشهری، تنوع قومیتی ساکنان آذربایجان غربی که هر یک ویژگی ها و خصوصیات فرهنگی، اجتماعی و اعتقادی مختص خویش را دارند، سبب شده که در جنبه های مختلف از جمله پوشاک، تنوع و تفاوت هایی وجود داشته باشد. با وجود این تفاوت، یکی از وجوه مشترک پوشاک سنتی این اقوام در بلندی، گشادی، غیرچسبان بودن، استفاده از سربند و کلاه بوده و نوع پارچه و استفاده از طرح های مختص به خود با رنگ های روشن، شاد و دل باز به ویژه در تن پوش های زنانه، استفاده از سرپوش های مناسب و بلند از دیگر ویژگی ها است که در هر حال حاکی از رعایت حجاب است.

با همین تنوع پوشاک است که می توان به ویژگی ها و تنوع فرهنگی اقوام پی برد. در اینباره گفت وگویی با سپهرفر پژوهشگر و مدیر حوزه مطالعات مردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی انجام داده ایم.

پوشاک سنتی مردان و زنان ترک زبان آذربایجان غربی

این پژوهشگر و مدیر حوزه مطالعات مردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی گفت: تا قبل از موضوع کشف حجاب که در سال ۱۳۱۴ به وسیله رضاخان اتفاق افتاد، پوشاک مردان این ناحیه نیز همانند دیگر نقاط ایران شامل: کوینک (پیراهن) سفید آستین دار با یقه ای گرد یا آخوندی می شد. یکی از تن پوش های مردان همان کت های بلند دوره قاجار بود که در زبان ترکی محلی (آرخالیق یا بؤزمَلی دُن) نامیده می شد.

سپهرفر افزود: در گذشته کفش معمولی مردان نیز از گالش و چاروق بود که نوع دوم از پوست احشامی مانند گاو میش تهیه می شد. بعدها به مرور ایام کفش های فعلی و امروزی جایگزین آن ها شد. با آغاز حکومت پهلوی، به تدریج این روند برچیده شده و لباس های سنتی جای خود را به کت و شلوار و پیراهن های امروزی داد. همچنین علاوه بر سرپوش هایی مانند عرقچین و یؤن بورک (کلاهی از جنس الیاف پشم گوسفند ) استفاده از کلاه های لبه دار نیز در بین مردان معمول شد.

به گفته وی، پوشاک زنان نیز تا قبل از کشف حجاب به طور سنتی شامل چارقد (لًچًک)، کوینًک (پیراهن)، تومان، شلته، جوراب و چادرسر بود. اغلب زنان مسن روستایی اغلب برای حجاب سر خود از روسری چهارگوشی به نام چَرقَد که اغلب دارای زمینه سفید با طرح گل های ریز بود، استفاده می کردند. برخی نیز به جای آن، روسری به نام کَل اَیاغی (کلاغی) در دو اندازه بزرگ و کوچک به کار می بردند .پیراهن زنان، بلند و گشاد، آستین دار با رنگ های گرم (سبز، قرمز، و …) و طرح گل های تقریباً درشت بود. شلوار زنان نیز خشتک دار و گشاد بوده و برخی نیز از روی آن، دامن کوتاه و پُرچینی از جنس چیت یا شال به نام شَلتَه می پوشیدند. در حال حاضر برخی از اجزای این لباس ها از بین رفته و بیشتر زنان به ویژه در محیط های شهری از مانتو شلوار استفاده می کنند اما حفظ پیراهن های سنتی زنان به شکل بلند هنوز در روستاها کاربرد دارد.

پوشاک زنان و مردان قره پاپاق

این پژوهشگر حوزه مردم شناسی با بیان این مقدمه که ایل ترک زبان قره پاپاق گروهی از جمعیت ساکنان استان هستند که در شهر نقده و روستاهای اطراف آن اسکان دارند، اظهار کرد: پوشاک زنان این ایل کم و بیش مورد استفاده افراد مسن و برخی از جوانان است که اجزای آن شامل «جایقه»: زنان از روی پیراهن جلیقه ای آستین دار و بدون دگمه می پوشند که قسمت جلو آن باز است .«کؤینَک»: پیراهنی است آستین دار و معمولاً یقه گرد که از یک نیم تنه تشکیل شده و بلندی آن تا روی ران می رسد . «تومان»: دامن پُرچین و بلندی است که از کمر تا پایین زانو را در بر می گیرد.

وی با بیان این که زنان قره پاپاق از کلاهی استفاده می کنند که روی آن را با پولک تزیین کرده اند ، ادامه داد: «چارقَد»: پارچه لوزی شکل بزرگ است ، که یکی از زاویه های آن بالای سر و پیشانی گره زده می شد .«شَده»: پارچه ارغوانی یا مشکی رنگ است که از روی چارقد به سر بسته می شد . «گَل-گَل»: بافته ریشه داری است که طوری بر روی شَده می پیچیدند که ریشه های آن تا روی ابروها آویزان می شد و «آشیرما»: مهره های درشت منجوق، یاقوت، فیروزه و گلوله های توپُر حلقه مانند که از شانه راست آویخته می شد و در زیر دست چپ قرار می گرقت که نقاط پایین آن با لبه کت مساوی می شد.

سپهرفر افزود: مردان قره پاپاق لباس های سنتی خود را از چند دهه قبل کنار گذاشته و امروزه از کت و شلوار استفاده می کنند در حالی که در گذشته مردان اغلب پیراهن سفید آستین دار یقه آخوندی می پوشیدند. کت مردان نیز همانند کت های دوره قاجار بلند و از ناحیه ی پشت چین دار بود. شلوارهایشان نیز به شکل شلوارهای راحتی راسته و دم پا گشاد بود. تمایز مردان قره پاپاق نسبت به سایر مردان استان در نوع کلاهشان بود که هنگام ورود به ایران همانند کلاه های ترکمنی بزرگ و سیاه بود – که همین سیاهی کلاه هایشان منجر به نامیده شدن ایشان به قره پاپاق ها (کلاه سیاه ها) شد؛ بعد به مرور زمان کلاه مردان قره پاپاق از پوست بره های سیاه و به شکل دوکی تهیه شد .

lebase boomiye azerbaijan-m (1)

گزارش از هادی پناهی- منتشر شده در روزنامه همشهری آذربایجان غربی

ایمیل مستقیم: info@exireno.ir

دیدگاه شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. موارد الزامی نشانه‌دار هستند.*

*


پربیننده‌ترین‌ها
پربحث‌ترین‌ها